NEREMMOLEN

http://www.molenechos.org/images/trans.gifMontenaken (Gingelom), Limburg

mo1

Foto: Robert Van Ryckeghem, Koolkerke

Naam

Nerummolen
Neremmolen
Neremsmolen

Ligging

Gemeentestraat 11
3890 Montenaken (Gingelom)
op de Molenbeek
toon op kaart

Eigenaar

Privaat

Bouwjaar

Voor 1555 / 18de eeuw

Type

Bovenslag watermolen

Functie

Korenmolen

Kenmerken

Maakt deel uit van vierkantshoeve

Gevlucht/Rad

Metalen bovenslagrad

Inrichting

Nog volledig: 3 maalstoelen

Toestand

Goed

Bescherming

M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
16 januari 1987

Molenaar

Geen

Openingstijden

Op aanvraag (bij de bewoners of bij Dienst Toerisme Gingelom, tel.: 011-880494)

Beschrijving / geschiedenis
De molen staat rechts van de toegang van het erf, een vierkantshoeve. Zowel de hoeve als de watermolen behoorden reeds voor 1555 tot de bezittingen van de Kruisheren van Colen (Kerniel bij Borgloon). Voorheen was het goed waarschijnlijk eigendom van Maria Colen, stichteres van de orde. In een oorkonde van 29 november 1434 van de Meier en de laten van het Hof van Ordingen wordt gesproken over de verkoop van stuk land aan de heer van Ordingen  "te Nerem aan de molen bij de beek
Op 27 juni 1569 werd over deze molen volgende ordonnantie uitgevaardigd door de "Schepenen der banke en heerlijkheid van Niel": "...dat het water ter molen te Nijel comende niet en mag opgehalden woorden van nijemande noch tot Nerem, dan 't saterdaege snoens tot sondagh snoens..."

De orde van de Kruisheren van Colen verkocht de molen in 1624 aan de Commanderij van de Duitse Orde te Ordingen: "super molendinum Ordinis Teutonici situm in Nerim sub jurisdictione de Montenaken". Deze bleef in hun bezit tot aan de Franse bezetting.

Op de molen was gedurende lange tijd eenzelfde molenaarsfamilie actief. Vanaf 1782 pachtte Jan Beyns, die gehuwd was met de molenaarsdcohter, de molen. Tijdens de Franse overheersing kwam de molen in het bezit van de familie Beyns.

De Bestendige Deputatie van de provincie Limburg keurde op 27 augustus 1847 de vastgestelde pegelhoogte van 1,773 meter goed. De toenmalige eigenaar was de weduwe Jozef Beyns-Dubois.

De familie Beyns bleef in het bezit van de molen, tot de verkoop in 1887 aan Julius Beauduin uit Jeuk. Deze liet in de molen een stoommachine plaatsen. In 1924 kocht molenaar Ferdinand Salmon, vroegere eigenaar van de in 1922 afgebroken stenen Bergmolen van Montenaken, de Neremmolen aan. In de jaren 1960 werd de molen buiten werking gesteld.

De huidige hoevegebouwen stammen hoofdzakelijk uit de tweede helft van de 18de eeuw. In 1987 werd hij beschermd als monument. Het waterrad en het binnenwerk zijn nog aanwezig, maar de molen kan niet meer draaien. De huidige eigenaars hebben het water omgeleid, aangezien het vaak leidde tot overstromingen. Niettemin onderhouden ze hun molen goed. 

Lieven Denewet

Architectuur
Indrukwekkend geheel, gelegen in een gaaf bewaard landschap; een oprijlaan, aan de straatkant door een hek afgesloten, verbindt de hoeve met de straat.
Imposante, gesloten hoeve met bakstenen gebouwen onder zadeldaken (Vlaamse pannen, golfplaten voor de schuur en stallingen) gegroepeerd rondom het rechthoekig, gedeeltelijk geplaveid erf.

Ten zuiden stond een monumentale inrijpoort met duiventoren; verankerde kalkstenen korfboogpoort, in de sluitsteen gedateerd 1787; baksteen met kalkstenen imposten aan de erfzijde. Zijgevels met aandaken en vlechtingen. De beek stroomde onder de inrijpoort door. Links en rechts, aanleunende stallen met rechthoekige, kalkstenen vensters en getoogde deuren in een rechthoekig, kalkstenen omlijsting met sluitsteen. Helaas is deze poort na instorting gesloopt.

De oostelijke vleugel bevat het woonhuis en het molenhuis. Anderhalf hoog boerenhuis van het dubbelhuistype, op een licht verhoogde, begane grond met kalkstenen kelderspleten. Rechthoekige muuropeningen in vlakke, kalkstenen omlijsting. Kalkstenen, getraliede steekboogvensters, voorzien van sluitsteen met korte druiplijst in de achtergevel. Zijgevels met van schouderstukken en muurvlechtingen voorziene aandaken. Molenhuis van twee travee├źn, voorzien van twee gekoppelde steekboogdeuren met kalkstenen tussendorpels en sluitsteen met korte druiplijst. Achtergevel als bij het woonhuis. Buitenwerk: geklonken metalen aanvoergoot met vanuit interieur bedienbare houten toevoer. Geklonken metalen bovenslagrad, met schroefbouten op de armen (U-ijzers) bevestigd, en linkergevel op dezelfde wijze verbonden met oudere gietijzeren askop; metalen as, draaiend in metalen peulen.

Binnenwerk: gietijzeren drijfwerk naar drie maalstoelen (een zinken en een houten steenkist; een steenkist verdwenen); galg bewaard. Houten staande werk, doch maalstoelen rusten op gietijzeren kolommen. Vroeger eveneens dynamo op drijfwerk aangesloten (verdwenen), en in het op de molen aangebouwde en over de waterloop opgetrokken gebouwtje, was voorheen een stoommachine ondergebracht.

De westelijke vleugel omvat de stallingen, door een brand zwaar beschadigd. Rechthoekige kalkstenen muuropeningen en kalkstenen steekboogdeuren ingeschreven in een rechthoekige omlijsting met sluitsteen; kalkstenen asemgaten in de buitengevels. Ten noorden, ruime, dubbele dwarsschuur, voorzien van verankerde, bakstenen korfboogpoorten, twee kleine, kalkstenen venstertjes en twee gekoppelde steekboogdeuren in een rechth. kalkstenen omlijsting met sluitstenen; rondboogniskapelletje erboven.
mo2
Foto: Frans Van Bruaene, Laakdal, 27.04.2010
mo3
Foto: Robert Van Ryckeghem, 24.08.2001
mo4
Foto: Robert Van Ryckeghem, 24.08.2001
mo5
Foto: Robert Van Ryckeghem, 24.08.2001
mo6
Foto Willy Ilsbroekx, mei 1978
Literatuur
Lieven Denewet, "Inventaris van de Limburgse watermolens met hun pegelhoogtes (1846-1849)", Molenecho's, 39, 2011, nr. 2
Herman Holemans & Werner Smet, "Limburgse watermolens. Kadastergegevens: 1844-1980", Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem, 1985;
Bert Van Doorslaer, "Met de stroom mee of tegen de wind in? Molens in Limburg", Borgloon/Rijkel, Provinciaal Centrum voor Cultureel Erfgoed, 1996;
"Molens in Sint-Truiden - Gingelom - Borgloon", Tongeren, Werkgroep Molenzorg Zuid-Limburg, 1983;
Werner Smet & Herman Holemans, "Limburgse Windmolens in heden en verleden", Kinrooi, 1981;
A. Kempeneers, "De oude vrijheid Montenaken of historisch en werkelijk afbeeldsel eener vrije gemeente in Haspengouw, vooral sedert de XVIde eeuw tot het einde der XVIIIde, zoo in 't geestelijk als in 't wereldlijcke opzigt", Leuven, 1861, 2 dln.;
R. Delmeire: "Montenakense molenecho's", in: Ons Landens Erfdeel. Tijdschrift van de Geschied- en Heemkundige Kring van Landen, nr. 30, jg. 10 (1987), p. 95-96, ill.;
Fabienne Descamps, "De Neremsmolen", in: Het drie Swaenenland, Heemkunde Gingelom, jg. 1, 2005, nr. 1, p. 11-23, ill., pl. (annex 1-4).
Frans Ringoot, "De molens van Montenaken", Ons Molenheem, XXXV, 2010, 1, p. 18-20.


Laatst bijgewerkt: dinsdag 27 december 2011

Stuur uw teksten over deze molen

Stuur een (nieuwe) foto van deze molen

http://www.molenechos.org/images/trans.gif


http://www.molenechos.org/images/top.gifbovenzijde

 

http://m1.nedstatbasic.net/n?id=ABQeWgnAZytR58gx5jlC5lezsDQg

omhoog

home